Een korte geschiedenis
van de pottenbakkerskunst van Ochtrup
Tot het werk van de pottenbakkers behoorde niet alleen de vervaardiging, maar ook de afzet van hun produkten. Al in de 17de eeuw werd aardewerk uit Ochtrup in de wijde omgeving van deze plaats verkocht. Reeds in 1668 exporteerden de pottenbakkers uit Ochtrup hun schalen, potten, kruiken, broodnappen en "nachtegalen" naar het naburige Nederland. In de daarop volgende tijd werden het Münsterland, het Emsland, Holland en het gebied om Hannover de belangrijkste afzetgebieden. De zogenaamde "Kiepenkerle" of Pottkerle" waren alom bekend. Over platgetreden paden, de "Pöttkerspätten", trokken ze van dorp tot dorp, van boerderij tot boerderij.
Sinds lange tijd had de stad Ochtrup plannen om een museum op te richten.
Na ampele overwegingen kocht de stad Ochtrup het uit het jaar 1678 daterende woonhuis van de pottenbakkersfamilie Eiling, een boerenwoning met een geleding in drieën, om dit als museum te gebruiken. Uit het bezit van de pottenbakkersfamilie was meubilair van rond de eeuwwisseling aanwezig. De keramische voorwerpen die tegenwoordig op de deel tentoongesteld, stammen uit het bezit van de stad Ochtrup.
Het museum is in verschillende tentoonstellingsruimte verdeeld. In de eerste plaats is het de bedoeling dat men een indruk krijgt van het aardewerk dat in Ochtrup vervaardigd is. Op de voormalige deel zijn keramische voorwerpen uit verschillende tijdperken te zien. De oudste voorwerpen stammen uit de 14/15de eeuw. Het gaat daarbij om gerestaureerd aardewerk van zwartbakkende klei dat bij het uitgraven van een bouwput in Ochtrup gevonden werd. Een door middel van een "Malhörnchen" beschilderd bord en een schaal uit een vondst in de bodem te Zwolle, gedateerd uit het jaar 1700, zijn bewijzen van de vroege handel van de pottenbakkers uit Ochtrup met het naburig Nederland. Sierschalen, pannekoekborden, potten en pannen uit de keuken en bloempotten uit twee eeuwen laten een grote variatie aan aardewerkprodukten uit Ochtrup zien. Kenmerkend voor deze artikelen is de "Malhorn"-beschildering, die sinds de Renaissance in Midden-Europa verbreid is. Blauwwitte keramiek is een bijzonderheid van de pottenbakkerskunst uit Ochtrup en wordt sinds het begin van de 20ste eeuw vervaardigd. Deze voorwerpen zijn voor een deel kunstig beschilderd en geven een beeld van het talent van sommige in Ochtrup werkende keramisten. Grote schalen en potten uit de 18de eeuw tonen in hun eenvoudige uitvoering de keukenuitrusting van die tijd.
In de 19de eeuw onderging de pottenbakkerskunst een ernstige teruggang. Door de opkomst van emaillen en aluminium potten en pannen werd het aarden vaatwerk uit de handel verdrongen. Een tentoonstellings- ruimte van het museum maakt deze achteruitgang aan de hand van een keukentafereel uit de tijd duidelijk.Weliswaar probeerde men het pottenbakkersambacht nieuw leven in te blazen en stuurde het stadsbestuur enige pottenbakkersleerlingen naar een pottenbakkersvakschool. Deze scholen moesten de tot dan toe niet professioneel werkende pottenbakkers vertrouwd maken met nieuwe vormen, beschilderingen en glazuurtechnieken. Een vitrine met vazen uit een periode van 90 jaar toont de veelvuldige vernieuwings- pogingen van de pottenbakkers uit Ochtrup.
Het museum biedt de bezoeker nadere informatie door middel van films en tekstborden, die op eenvoudige, korte wijze de geschiedenis van de pottenbakkerskunst vertellen.
Twee vertrekken van het pottenbakkerswoonhuis, een kleine slaapkamer en een voormalige woonkamer, zijn in de stijl van rond de eeuwwisseling ingericht en tonen de toenmalige woonomstandigheden van de pottenbakkersfamilie Eiling.
Door het onderzoeken van muur-en houtverflagen kon vastgesteld worden, welke veranderingen de vertrekken in ongeveer 150 jaar ondergaan hebben. Een geprepareerde doorsnede van de muur toont de talrijke verflagen, waarvan de wanden werden voorzien.
Een bezoek aan het pottenbakkersmuseum van Ochtrup is beslist de moeite waard en zal voor veel bezoekers verrassende nieuwigheden in petto hebben.
(foto: Vaas uit 1910, Franz Eiling)
Maar twee werkplaatsen in Ochtrup, Eiling en Ostkotte, vervaardigen tegenwoordig nog aardewerk.
Tegenover het pottenbakkersmuseum bevindt zich de pottenbakkerij Eiling, waarin tegenwoordig nog de traditionele versiering van de keramiek uit Ochtrup aangebracht wordt.
Foto: Naambordje aan gevel
Bijzonder populair en alom bekend is de "Ochtruper Nachtigall", een waterfluit, die gevuld met water, het gezang van de nachtegaal verbluffend nabootst.
Foto: Elisabeth Eiling maakt hier de "Ochtruper Nachtigall"
Enkele oude foto's in het museum
Pottenbakkersfamilie Hermann Eiling (omstreeks 1920) Töpferstraße 10 in Ochtrup (D)
staande van links naar rechts: zoon Joseph, Elisabeth Schulz gehuwd met zoon Heinrich
zittende: moeder Elisabeth Eiling-Laurenz en Hermann Eiling
Familie Eiling (omstreeks 1934)
(foto's genomen in en om het museum door Huub Eiling)
Töpferei museum
van de familie Eiling